Houtig kleinfruit

Er bestaan verschillende categorieën fruit. Zo heb je onder andere een categorie Hardfruit (appels en peren), een categorie Zachtfruit (aardbeien) en een categorie Citrusvruchten (onder andere de citroen en sinaasappel). Naast deze fruitgroepen heb je ook nog de categorie Houtig kleinfruit. Deze categorie bestaat uit de;

- framboos
- rode bes
- blauwe bes
- braam
- bosbes
- kruisbes
- witte bes
- zwarte bes.

Net als het Zachfruit wordt het Houtig kleinfruit voornamelijk in Limburg en Brabant geteeld.

1) Framboos
Wilde frambozen komen voor in Europa, Azië en Amerika. De teelt van frambozen ontstond vrij laat. De eerste beschrijvingen komen uit Engeland in de 16e eeuw, maar het telen van verschillende soorten kwam pas in de 18e eeuw op gang, eerst in de VS en later in West-Europa. Daarna ging het snel, in 1898 waren er al 443 geregistreerde soorten.

In Europa teelt men uitsluitend de rode framboos, maar in de VS is ook de zwarte framboos erg populair, die van een daar in het wild voorkomende soort stamt.

De framboos is een zogenaamde 'zamelvrucht': de kleine bolletjes zijn allemaal deelvruchtjes. Frambozen moeten een glanzend, gaaf en droog oppervlak vertonen. Ze zijn het lekkerst als ze volkomen rijp zijn en een dieprode kleur hebben. Let op voorgekneusde en overrijpe exemplaren, want dan is de kans op gisting van de vruchten erg groot. Frambozen worden gebruikt voor nagerechten, marmelades, jam, moes, sap e.d.

Frambozen kan je onderverdelen in herfstframbozen en zomerframbozen
1. Zomerframbozen; Er zijn, afhankelijk van het ras, bij de zomerframbozen rijpe vruchten vanaf eind juni tot half augustus. Per ras duurt de oogst ongeveer vier weken. Het verschil in rijptijd tussen het vroegste en laatste ras is ongeveer twee weken.
2. Herfstframbozen; Bij de herfstframbozen zijn er rijpe vruchten vanaf begin augustus tot de eerste week van oktober en bij een doorteelt ook in mei tot half juli. Per ras duurt de oogst bij herfstframbozen zes tot acht weken.

Door verschillende teeltmethoden toe te passen kan de oogst over een lange periode, van eind april tot eind december, gespreid worden. 

1. Plastic tunnel:
Door de zomerframbozen in een plastic tunnel te telen is de oogst met ongeveer een maand te vervroegen.

2. Glazen kassen:
Frambozen kunnen ook onder glas geteeld worden, zowel in potten als in de grond. Door de kast te verwarmen kan de oogst nog eens met een maand vervroegd worden. Door herfstframbozen in een verwarmde kas te telen kan de oogst tot eind december plaatsvinden.

3. Normale buitenteelt, in de natuur:
Direct na de oogst worden de afgedragen stengels verwijderd. In het vroege voorjaar worden de nieuwe stengels aangebonden. Voor de buitenteelt worden 8-10 stengels per meter aangehouden, de rest van de stengels wordt weggesnoeid.

De groei
In de maanden mei en juni wordt het stekmateriaal van de framboos gekweekt. Het opkweken is het ontwikkelen van de plant. Een jaar na dit opkweken is het stekmateriaal uitgelopen en uitgegroeid tot een frambozenplant. Als de plant volgroeit is, kun je de heerlijke vruchten ervan af plukken.

De framboos kan net zoals de aardbei zichzelf bestuiven, maar bestuiving door insecten, voornamelijk door bijen en hommels bevordert de vruchtzetting.

Zomer- en herfstframbozen moeten beide op een ander moment gesnoeid worden. De zomerframbozen groeien aan stengels die de voorgaande jaren zijn gevormd. Elk jaar heb je dus 2 soorten stengels, stengels met vruchten en stengels zonder vruchten. De stengels worden direct gesnoeid nadat ze vruchten hebben gedragen. Herfstframbozen groeien en dragen de vrucht in 1 jaar, ze worden dus ook anders gesnoeid dan de zomerframbozen. De stengels van de herfstframbozen worden in maart gesnoeid.

De pluk
Het plukken van de framboos is een voorzichtig werkje, dit komt omdat de framboos een kwetsbare vrucht is. Wanneer de framboos goed rijp is laat hij los van het kroontje. De frambozen worden in doosjes gedaan en een groot gedeelte gaat na de veiling. Hier word het product verkocht, bijvoorbeeld aan een supermarkt.

De medicinale werking
De framboos wordt al sinds de middeleeuwen als medicijn gebruikt. De bloemen van de framboos werden in een mengsel met honing aanbevolen tegen onder andere ooginfecties. Tegenwoordig wordt de framboos veel gebruikt om medicijnen voor kinderen een lekker smaakje te geven.

2) Braam
De braam komt oorspronkelijk uit Noord- Amerika en Europees Azië. Een legende die over de braam bestaat is dat de braam ontstaan zou zijn uit het bloed dat bij het gevecht van de Titanen tegen de goden vloeide.

De groei
De teelt van bramen vindt plaats onder glas. De opkweek vind plaats vanaf mei tot en met november. Dit gebeurt eigenlijk op dezelfde manier als voor de framboos. In de maanden mei en juni wordt het stekmateriaal van de braam gekweekt. Daarna gaan de planten de koelcel in om de winterrust te doorbreken. Haalt men deze planten uit de cel, dan reageert de plant alsof de lente aangebroken is. Een jaar na dit opkweken is het stekmateriaal uitgelopen en uitgegroeid tot een bramenplant. Als de plant volgroeit is, komen de heerlijke bramen aan de plant.

Er vindt bestuiving plaats bij bramen door middel van insecten, zoals bijen en hommels.

Bramen worden na de oogst, of vroeg in het voorjaar gesnoeid. De bramenstruik krijgt vruchten aan de takken die het voorgaande jaar ontstaan zijn. De stevige jonge takken mogen dus blijven zitten. De takken die het afgelopen seizoen hebben gebloeid, takken die ziek, dood en beschadig zijn worden er afgesnoeid.

De pluk
De productie kan men verdelen in een voorjaarsteelt en een najaarsteelt. Per jaar wordt er ongeveer 7 maanden bramen geoogst. Het zijn doornloze bramenstruiken van 2 meter hoog. Het hoofdras is voornamelijk Loch Ness. Het oogsten van de bramen is een erg secure en arbeidsintensieve bezigheid.

Het gemakkelijk loslaten van de vrucht maakt dat de braam rijp is. Je plukt een braam door hem voorzicht tussen je vingers te pakken en hem na boven te bewegen, als dit niet vanzelf gaat betekent het dat de braam nog niet rijp is. De bramen die worden geplukt gaan in bakjes en worden veelal via de veiling verkocht. Hier worden de bramen verkocht, verpakt, en weer vervoert na de koper.

3) Rode (blauwe) bes
Het is een prachtig gezicht de rode bessen percelen. Rode bessen komen veel voor in Limburg en Brabant. De struiken van de rode bes staan allemaal keurig naast elkaar in lange rijen. Tussen de pencelen liggen paden van gras zodat de fruitteler goed zijn werk kan doen.

Door verschillende teeltmethoden toe te passen hebben we het hele jaar door heerlijke bessen.
1. Regenkappen:
Het grootste deel van de rode bessen wordt geteeld onder regenkappen. Dit is om de bessen te beschermen tegen regen.

2. Glazen kassen:
De rode bessen die geteeld worden in glazen kassen zijn in april rijp voor de afzet.

De groei
De rode bes wordt om de 8 á 9 jaar vervangen. Dit noemen ze rooien, dan wordt het gewas (de bessenstruik) uit de grond getrokken. De bessen struiken worden niet allemaal in 1 keer vervangen anders heeft de teler helemaal geen rode bessen meer.

De rode bessen struik bestaat uit een grote tak in het midden die na boven wijst. Dat is de harttak. De andere takken groeien opzij. De fruitteler buigt deze takken naar beneden. Hij doet dit handmatig wanneer het vochtig is, zo zijn de takken het makkelijkste te buigen. Doordat de fruitteler de takken na beneden buigt kan er meer zonlicht tussen de takken komen. Het zonlicht wat door de takken komt is goed voor de groei van de bessen.

De rode bes heeft veel verschillende soorten rassen. Een aantal soorten zijn:
1. Jonkheer van Tets; Dit is een al iets ouder ras. Deze rode bessen hebben grote trossen met mooie heldere bessen.
2. Red lake; Dit is een ras wat zeer grote trossen geeft met zeer grote bessen.
3. Junifer; De Junifer geeft lange trossen met matig grote helderrode bessen.

Snoeien beïnvloed de hoeveelheid bessen, de grootte van de bes en de regelmatigheid van het oogsten. Bij de onderhoudsnoei van bessen blijf je de nieuwe groei terugsnoeien. Na enkele jaren is het nodig om de oude en versleten takken te vernieuwen met de nieuwe scheuten.

De pluk
De pluk van de rode bessen is vanaf juni tot augustus. Dit is afhankelijk van het soort ras. Een gedeelte van de rode bessen worden in koelcellen onder een CA uitstoot bewaard. De bessen worden afgezet van september tot april. De rode bessen die geteeld worden in glazen kassen zijn in april rijp voor de afzet. Zo hebben we het hele jaar door heerlijke rode bessen.

Naast de rode bes is er ook de blauwe bes. De blauwe bes gaat naar dat ze geplukt zijn ook de koelcel in onder een CA uitstoot. De blauwe bes kan minder lang bewaard worden in de koelcel, hij is uiterlijk tot oktober te bewaren. Als de bes klaar is voor de afzet wordt hij verpakt. Hoe de verpakking er uitziet kan verschillen, als de bessen bijvoorbeeld na de horeca gaan krijgen ze een andere verpakking dan als de bessen naar de veiling gaan.